© 2017-2018 TEI of Athens. Proudly created with wix.com by S C Boyatzis

Χρώμα: επιστήμη και τεχνολογία

 

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Αθηνά Αλεξοπούλου, Σταμάτης Μπογιατζής

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Α. Αλεξοπούλου, Στ. Μπογιατζής, Σοφία Σωτηροπούλου, Θ. Κατσαρός, Α. Καμινάρη 

ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ: 13

ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΕΣ ΩΡΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: 2Θ

ECTS: 4

ΤΥΠΙΚΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ: Α’

ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ: Γενική και Ανόργανη Χημεία

                                                       Οργανική Χημεία της συντήρησης

                                                       Επιστήμη Υλικών Ι

                                                       Επιστήμη Υλικών ΙΙ

 

ΣΤΟΧΟΣ

Με αφετηρία τη θεμελίωση των φυσικοχημικών νόμων που διέπουν την εμφάνιση του χρώματος στα ανόργανα και οργανικά έγχρωμα υλικά, το μάθημα στοχεύει στην κατανόηση της φυσικής ιδιότητας που ονομάζεται «χρώμα», στην ερμηνεία της με βάση την αλληλεπίδραση της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και της ύλης, στην κατανόηση των μηχανισμών παραγωγής χρώματος με βάση τη χημική δομή της έγχρωμης ουσίας, στη συσχέτιση του χρώματος με βάση άλλες φυσικές ιδιότητες του υλικού και στην παρουσίαση των μεθόδων κωδικοποίησης των χρωματικών ερεθισμών και της θεωρίας της χρωματομετρίας.

Επιχειρείται ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία του χρώματος από την προϊστορία μέχρι σήμερα καθώς και συσχετισμός των ανωτέρω με την ιστορική εμφάνιση των διαφόρων χρωστικών, την αισθητική του χρώματος και τις αξίες που οδήγησαν αλλά και διαμορφώθηκαν από την ιστορική χρήση του.

 

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Το μάθημα περιλαμβάνει τη μελέτη και συσχέτιση των παραμέτρων που καθορίζουν το χρώμα των υλικών.

Παρουσιάζεται η πολυχρωμία στους Προϊστορικούς και Ιστορικούς χρόνους: το χρώμα στις σπηλαιογραφίες, στην Κυκλαδική Τέχνη, στην Κλασική και Ρωμαϊκή Αρχαιότητα, στους Βυζαντινούς και μετα-Βυζαντινούς χρόνους, το δυτικοευρωπαϊκό Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Οι σύγχρονες βιομηχανικές χρωστικές.

Χρώμα και φως: Μήκος κύματος και χρώμα. Το χρώμα των αντικειμένων λόγω ανάκλασης και διέλευσης. Η αντίληψη του χρώματος από το ανθρώπινο μάτι. Η φυσική του χρωματικού στρώματος στην τέχνη. Δείκτης διάθλασης και καλυπτική ικανότητα.

Κρυσταλλική δομή και σκέδαση του φωτός. Ερμηνεία της χρωματικής συμπεριφοράς με βάση τη θεωρία της σκέδασης (Mie, Rayleigh). Θεωρία Kubelka-Munk και ερμηνεία του χρώματος με βάση την ανακλαστική ικανότητα του υλικού. Επίδραση των συντελεστών σκέδασης και απορρόφησης στο χρώμα. Επίδραση της κοκκομετρίας, της κατ΄όγκον συγκέντρωσης, της γωνιακής κατανομής, των δεικτών διάθλασης στην οπτική συμπεριφορά των διασπορών και των χρωματικών στρωμάτων. Ικανότητα χρωματισμού-ικανότητα επικάλυψης.

Τριχρωματική θεωρία της όρασης, τριχρωματικές συντεταγμένες, Πρότυποι χρωματικοί ερεθισμοί, συστήματα ταξινόμησης-κωδικοποίησης χρωματικών ερεθισμών, Προσθετική-αφαιρετική μέθοδος παραγωγής χρωματικών ερεθισμών. Μεταμερισμός, Διαφορά χρωματος.

Η χημεία του χρώματος: τα δομικά χαρακτηριστικά των έγχρωμων ανόργανων και οργανικών ενώσεων. Ανόργανες χρωστικές. Σύμπλοκες ενώσεις στοιχείων μετάπτωσης. Ανόργανες χρωστικές και ημιαγώγιμα υλικά. Ενεργειακό χάσμα και επίδρασή του στο χρώμα. Επισκόπηση και δομή των ανόργανων χρωστικών.

Οργανικές χρωστικές και βαφές. Γενικές απαιτήσεις για την εμφάνιση χρώματος στις οργανικές χημικές ενώσεις. Ιστορικές οργανικές χρωστικές. Ανθρακινόνες: ριζάρι, κέρμης. Ινδιγοειδή: indigo και πορφύρα. Καροτενοειδή. Κίτρινες οργανικές χρωστικές. Συνθετικές χρωστικές. Η είσοδος της βιομηχανίας στον κόσμο του χρώματος. Μωβεΐνη. Αζωχρώματα και χρώματα ανιλίνης. Φθαλοκυανίνες.

Εφαρμογές των τεχνικών ενόργανης χημικής ανάλυσης ανόργανων και οργανικών χρωστικών.

 

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

1    Εισαγωγή στο χρώμα: ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και μοριακoί μηχανισμοί παραγωγής χρώματος   Στ. Μπογιατζής
2    Ορισμός της έννοιας του χρώματος    Α. Αλεξοπούλου
3    Η χημεία του χρώματος 1:  Οργανικές χρωστικές και βαφές    Στ. Μπογιατζής
4    Η χημεία του χρώματος 2: τα γενικά δομικά χαρακτηριστικά των ανόργανων έγχρωμων χημικών ενώσεων    Γ. Φακορέλλης
5    Χρωματομετρία    Α. Αλεξοπούλου
6    Χαρακτηριστικά εγχρώμων ουσιών -χρωματικά μίγματα    Α. Αλεξοπούλου
7    Εφαρμογές της χρωματομετρίας    Α. Καμινάρη
8    Η πολυχρωμία στην Αρχαία Ελληνική Τέχνη: Αντίληψη και εφαρμογή του χρώματος στην Αρχαία Ελλάδα    Χ. Μπρεκουλάκη
9    Γεωχημική προσέγγιση στην προέλευση των χρωστικών    Θ. Κατσαρός
10    Η αντίληψη του χρώματος    Σ. Σωτηροπούλου
11    Επίδραση του περιβάλλοντος υλικού στο χρώμα και Χρωματικές αλλοιώσεις 1    Στ. Μπογιατζής
12    Επίδραση του περιβάλλοντος υλικού στο χρώμα και Χρωματικές αλλοιώσεις 2    Στ. Μπογιατζής
13    Παρουσιάσεις Εργασιών   

 

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • J. R. Barnett, S. Miller, E. Pearce, Colour and Αrt: A brief history of pigments, Opt. Laser Technol. 38 (2006) 445–453. doi:10.1016/j.optlastec.2005.06.005.

  • N. Eastaugh, V. Walsh, T.D. Chaplin, R. Siddall, A Taxonomy of Historical Pigments, in: Pigment. Proj., 2006, 1–31.

  • N. Estaugh, V. Walsh, T. Chaplin, R. Siddall, The Pigment Compendium. A dictionary of historical pigments, 2004. doi:10.4324/9780080943596.

  • K. Hunger, Industrial Dyes: Chemistry, Properties, Applications, Wiley-VCH (2003), 2003. doi:10.1021/ja0335418. Σελίδες;

  • H. M. Smith, High Performance Pigments, 2002.

  • H. Zollinger, Colour Chemistry, 1991. doi:10.1039/9781847550590.

  • Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη, Πολυχρωμία στην αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική και γλυπτική: μεταξύ πραγματικότητας και οραματισμού, Ημερίδα Συντήρησης 2007 - ΛΙΘΟΣ

  • Kakoulli, Ι., Greek Painting Techniques and Materials: From the Fourth to the First Century BC, Archetype Publications, 2009.

  • Hennemeyer, A., The Polychromy of Greek Architecture: Two Centuries of Research VIDEOCAST – 29/11/2016, The American School of Classical Studies in Athens. (βιντεοσκοπημένη σειρά διαλέξεων)